az| en
Baş səhifə
Saytın xəritəsi
Əlaqə
 
   Nazirlik
   Qanunvericilik
   Nəqliyyat
   Nəqliyyat siyasəti
   Nəqliyyat dəhlizləri
    Avropa-Qafqaz-Asiya 
 (TRACECA)
    Şimal-Cənub beynəlxalq
nəqliyyat dəhlizi
haqqında məlumat
   Beynəlxalq əməkdaşlıq
   Lisenziyalaşdırma
   Məlumat bazası
   İctimaiyyətlə əlaqə
   Saytın xəritəsi
   e-poçt
 
Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi haqqında məlumat

Dəhlizin yaranma tarixi
Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi haqqında Razılaşma Rusiya Federasiyası, İran İslam Respublikası və Hindistan arasında 2000-ci il  sentyabrın 12-də Sankt-Peterburq şəhərində bağlanılmışdır.
Razılaşmanın əsas məqsədi yük və sərnişin daşımalarının təşkilində nəqliyyat əlaqələrinin səmərəliliyinin yüksəldilməsi, üzv-ölkələrin dəmir yolu, avtomobil, dəniz, çay və hava nəqliyyatı xidmətləri beynəlxalq bazarına girişi üçün şəraitin yaradılması, beynəlxalq daşımaların həcminin artırılmasına yardım göstərilməsi, nəqliyyat vasitələrinin hərəkətinin təhlükəsizliyinin təmin olunması, razılaşdırılmış nəqliyyat siyasətinin həyata keçirilməsidir.
Razılaşma bütün nəqliyyat növlərinə: dəmir yolu, dəniz, avtomobil yolları, çay və hava nəqliyyatı ilə daşımaları təmin edən nəqliyyat infrastrukturuna və nəqliyyat vasitələrinə aiddir. Təkcə Hindistan istisna təşkil edir, onun yalnız dəniz marşrutları ilə iştirakı nəzərdə tutulur.
Göstərilən dövlətlərdə daxili prosedurlardan keçdikdən sonra Razılaşma 21 may 2002-ci il tarixində qüvvəyə minmişdir. Həmin tarixdə Sankt-Peterburq şəhərində keçirilən Razılaşmaya üzv-ölkələrin nəqliyyat nazirlərinin görüşündə Koordinasiya Şurasının yaradılması barədə Protokol imzalanmışdır. Bu dəhlizin Katibliyi Tehran şəhərində yerləşir.
Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi bir çox ölkələrin marağına səbəb oldu. Ötən illər ərzində bu Razılaşmaya Belarus Respublikası, Ermənistan, Qazaxıstan, Tacikistan, Qırğızıstan, Oman və Suriya qoşulmuşdur. 2001-ci il 21 dekabr tarixində Azərbaycan Respublikası həmin Razılaşmaya qoşulması üçün vermiş rəsmi notaya 2005-ci ildə müsbət cavab almışdır. 2005-ci il sentyabrın 20-də imzalanmış 984-IIQ nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə respublikamız "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi haqqında" Sazişə qoşulmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin Əlaqələndirmə Şurasının əsasında təsis olunduğu “Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi haqqında” Sazişə qoşulması ilə bağlı dövlətdaxili prosedurlar tamamlanaraq, ötən ilin 5 oktyabr tarixində həmin Sazişin depozitarisi olan İran İslam Respublikasına bildirilmişdir. Azərbaycan Respublikasına münasibətdə müvafiq sənədin alındığı tarixdən etibarən bu Saziş 30-cu gün qüvvəyə minmişdir.
Bu layihədə Rusiya Federasiyasının Voronej şəhəri ilə İran İslam Respublikasının Tehran şəhəri və daha sonra Bəndər-Abbas limanı arasında dəmir yolu əlaqəsinin iki variantı təklif olunur:
- Xəzər dənizinin qərb sahili və daha sonra Azərbaycan ərazisi üzərindən;
- Rusiya Federasiyası ərazisi ilə dəmir yolu, Rusiyanın Xəzər limanları, xüsusən Həştərxan yaxınlığında inşa edilən Olya limanından İranın Bəndər-Ənzəli və hazırda genişləndirilən Əmirabad, Nouşəhər, Bəndər-Abbas limanlarına, oradan isə marşrut üzrə.
Şimal-Cənub dəhlizi ilə daşımaların Azərbaycan ərazisindən keçməsi variantına digər alternativ marşrut mövcuddur: Mərkəzi Asiya ölkələrindən (Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan) keçməklə Türkmənistanın Seraxs şəhərinə, daha sonra İran ərazisi və sonra marşrut üzrə.
Dəhlizə aid edilən bu marşrutlarda daşımaların həcmi son nəticədə ən sərfəli texniki, istismar, tarif və digər şərtlərdən asılı olacaqdır.
İstənilən halda, Şimal-Cənub dəhlizinin Azərbaycan ərazisindən keçməsi variantı daha cəlbedici görünür. Burada məsafənin qısalığı, daşımalara daha az vaxt sərf olunması, mövcud nəqliyyat infrastrukturu və bir tranzit ölkə faktoru əsas rol oynayır.

Azərbaycan Respublikasının
Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizində İştirakı

Azərbaycanın bu layihədə iştirakının ölkəmiz üçün əhəmiyyətli olduğu, respublikamızın coğrafi və potensial tranzit ölkə kimi imkanları nəzərə alınaraq, mövcud nəqliyyat infrastrukturunun bərpası və inkişaf etdirilməsi işlərinə başlanılmışdır.
Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi vasitəsilə Azərbaycan üzərindən yüklərin böyük əksəriyyətinin daşınmasında dəmir yolunun iştirakı nəzərdə tutulur ki, burada əsas amil kimi, yüklərin bir nəqliyyat növü ilə böyük həcmdə, tez bir zamanda, daha uzaq məsafəyə daşınması götürülür. Dəhliz vasitəsilə yük daşımalarına Azərbaycan Respublikasının yol-nəqliyyat kompleksinin daha geniş cəlb edilməsi, xüsusən avtomobil nəqliyyatının və Xəzər Dəniz Gəmiçiliyinin imkanlarından tam istifadə olunması üçün şərait yaradılmalıdır.
Dəmir yolu sahəsində
Dəhlizin Azərbaycan ərazisindən keçən dəmir yolu hissəsinin uzunluğu 511 km-dir. Bakı-Yalama sahəsində dəmir yolu ikixətlidir, elektrikləşdirilmiş və avtomatik rabitə və işarəvermə sistemi ilə tam təchiz olunmuşdur. Sahənin buraxılış qabiliyyəti sutkada 60 cüt qatardır. Bakı-Astara dəmir yolu sahəsinin Osmanlı stansiyasına qədər olan 140 km-lik hissəsi ikixətlidir, elektrikləşdirmiş, avtomatik işarəvermə sistemi ilə təchiz olunmuşdur. Sahənin buraxılış qabiliyyəti sutkada 53 cüt qatardır. Bakı-Astara dəmir yol sahəsinin Osmanlı stansiyasından Astara stansiyasına qədər olan 188 km-lik hissəsi biryolludur, elektrikləşdirilməmişdir, avtomatik işarəvermə sistemi ilə təchiz olunmuşdur. Sahənin buraxılış qabiliyyəti sutkada 20 cüt qatardır.
Aparılmış təhlillərə görə dəhlizin Azərbaycan ərazisi üzərindən keçən hissəsində gözlənilən yük daşıma həcmi birinci üç il ərzində 2 milyon tona qədər, ikinci mərhələdə 5-6 milyon ton, üçüncü mərhələdə isə, yəni birbaşa dəmir yolu əlaqəsi yaradıldıqdan sonra 15 milyon tona qədər artacağı gözlənilir ki, bunun da tam  həcmdə təmin olunması və təhlükəsizlik normalarının qorunması üçün bir sıra texniki tədbirlərin görülməsi zəruridir. Bu istiqamətdə 2001-ci ildən başlayaraq, müəyyən işlər görülmüş və hazırda da davam etdirilir.
Dəmir yolunun Yalama-Bakı sahəsində 96 km, Bakı-Astara sahəsində 60 km dəmir yolu xətti əsaslı təmir olunmalı, 36 km sahilbərkitmə işləri görülməlidir. Eyni zamanda, göstərilən sahədə stansiya yollarının sağlamlaşdırılması, elektrik təchizatının yaxşılaşdırılması, lokomotiv parkının genişləndirilməsi və s. kimi texniki tədbirlər bu istiqamətdə görülən işlər siyahısına daxildir.
Azərbaycan dəmir yolunun İran dəmir yolları şəbəkəsi ilə birləşdirilməsi üçün Astara (Azərbaycan) – Astara (İran) dəmir yolu xəttinin və Astaraçay üzərindən dəmir yolu körpüsünün inşası nəzərdə tutulur. Azərbaycan tərəfi 8,4 km dəmir yolu xəttinin çəkilməsini, hər biri 1050 m olan 4 stansiya yolunun tikintisini aparacaqdır. Tikinti üçün torpaq sahəsi ayrılmışdır. İlk mərhələdə 4 yoldan 2-sinin tikintisi nəzərdə tutulur.
İran tərəfi Astaraçay üzərində 85 metr uzunluğunda dəmir yolu körpüsünün tikintisini layihələndirmiş və Azərbaycan tərəfi ilə razılaşdırmışdır. Burada tərəflərin 50% payla iştirakı nəzərdə tutulur. İran tərəfi göstərilən körpüdən Astaraya (İran) qədər dəmir yolu tikintisini həyata keçirməlidir.
Dəhliz üzərində İran-Azərbaycan-Rusiya dəmir yolu şəbəkəsinin birləşdirilməsi üçün İran ərazisində uzunluğu 350 km olan Qəzvin-Rəşt-Ənzəli-Astara yeni dəmir yolu xətti inşa edilməlidir. Məlumata görə İranda bu yeni dəmir yolu xəttinin tikintisi İran dəmir yolları şəbəkəsinin inkişaf planına daxil edilmiş və ilkin texniki əsaslandırma işləri görülmüşdür.
Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolunun Yalama-Astara sahəsində ilkin mərhələdə görülməsi zəruri olan bu işlərə 98,0 milyard manat vəsait tələb olunur. Tələb olunan vəsaitin 20,0 milyard manatı dəmir yolunun daxili imkanları hesabına nəzərdə tutulur.
Avtomobil yolu sahəsində
“Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin Azərbaycan ərazisindən keçən avtomobil yollarının reabilitasiyası üzrə aşağıdakı tədbirlər nəzərdə tutulmuşdur:
- Bakı-Quba-Rusiya sərhədi – 208 km (67 km dördzolaqlı, 141 km ikizolaqlı), ümumi dəyəri 280 milyon ABŞ dolları: bunun 100 milyon dolları Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının (AYİB), 180 milyon dolları Çex İxrac Bankının vəsaitidir. AYİBlə borc Sazişinin imzalanması gözlənilir. Çex İxrac Bankı ilə 2005-ci il 10 iyun tarixində borc Sazişi imzalanmışdır.
- Bakı dairəvi avtomobil yolu – 21,5 km, ümumi dəyəri 43 milyon dollardır. Küveyt Fondu və Abu-Dabi Fondunun vəsaiti hesabına tikintinin aparılması nəzərdə tutulur. 2004-cü il 22 mart tarixində borc Sazişi imzalanmışdır. Pan-Arab Consulting (Küveyt) firması tikintiyə nəzarət seçilməsi üçün keçirilən tenderdə qalib elan olunmuşdur.
- Bakı-Ələt yolunun 47 km hissəsinin tikintisi davam etdirilir. bunun da dəyəri 15 milyon ABŞ dolları təşkil edir.
- Ələt-Astara – İran sərhədi yolu - 243 km, dörd zolaqlı, ümumi dəyəri 416 milyon ABŞ dolları təşkil edir. Bunun 356 milyon dolları kredit, 60 milyon dolları Azərbaycanın payıdır. 2005-ci il yanvarın 5-də Azərbaycan Respublikası ilə İran İslam Respublikası arasında əldə olunmuş razılığa əsasən İran İslam Respublikası bu yolun işçi layihələrini hazırlamaq üçün 2 milyon ABŞ dolları məbləğində qrant ayırmışdır. İşçi layihəsinin hazırlanması üçün İran firmaları arasında tender keçirilmiş və tenderdə qalib gəlmiş İran İslam Respublikasının “Passilo” firması tərəfindən layihələndirmə işlərinə başlanmışdır.
- Araz çayı üzərində Şahtaxtı-Poldəşt və Culfa körpülərinin tikintisi ilə əlaqədar maliyyələşdirmənin, Azərbaycan (50%) və İran (50%) tərəfindən aparılması nəzərdə tutulmuşdur. Şahtaxtı-Poldəşt avtomobil yolu körpüsünün ümumi dəyəri 3 (üç) milyon ABŞ dollarıdır. İran İslam Respublikası tərəfindən bu tikintiyə 1 (bir) milyon ABŞ dolları məbləğində qrant ayrılmışdır ki, bu da Azərbaycanın payı kimi körpünün tikintisinə yönəldiləcəkdir.
- Azərbaycanla İranı birləşdirən avtomobil yollarının bir istiqaməti də Biləsuvar – İran sərhədi avtomobil yoludur. 19,5 km-lik bu yolun tikintisinin maliyyələşdirilməsi Azərbaycan tərəfinin hesabına həyata keçirilir. Hal-hazırda avtomobil yolunun tikintisi istiqamətində tikinti-tamamlama işləri görülür.
Azərbaycanın Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinə qoşulması və dəhlizlə yük və sərnişin daşımalarında fəal iştirakı respublikamızın iqtisadi maraqlarına uyğun olaraq yüklərin, o cümlədən tranzit yüklərin daha geniş cəlb olunmasına, yük həcminin çoxalmasına və gəlirlərinin artmasına, ölkəmizin nəqliyyat infrastrukturunun inkişafına, yeni iş yerlərinin açılmasına, öz növbəsində, bir çox sosial problemlərin həllinə şərait yaradacaqdır.

 

 
Nəqliyyat-Yol kompleksi
Avtomobil Nəqliyyatı
Dəmir Yolu Nəqliyyatı
Su Nəqliyyatı
Mülkü Hava Nəqliyyatı
Avtomobil Yolları
Nəqliyyatı İntellektual İdarəetmə Mərkəzi
ELEKTRON XİDMƏTLƏR
ETİK DAVRANIŞ QAYDALARI
© 2006 Nəqliyyat Nazirliyi
Texniki dəstək və inkişaf Informatika və Məlumat sektoru tərəfindən həyata keçirilir
MEQA şirkətinin istehsalı